90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

Minh Thu
 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360 Lunar NY
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Hành trình đi dọc Trung Quốc dễ dàng và êm ái hơn bao giờ hết nhờ siêu xe bus có giá 27 tỉ đồng.
Những tác phẩm chân dung của Nguyễn Thị Ánh Đình được nhiều người khen ngợi trên diễn đàn về hội họa.
Do được làm từ chất liệu cao cấp và chạm khắc tinh xảo nên giá của chiếc thước kẻ đặc biệt này cũng có giá cao ngất ngưởng.
Ngoài tác dụng phòng tránh thai ngoài ý muốn, ít ai dám nghĩ rằng bao cao su còn được tận dụng làm mút trang điểm.
Không còn là những ngôi trường 3,4 tầng bình thường; lũ trẻ tới đây học sẽ được trải nghiệm cảm giác thú vị khi lớp học là một chiếc máy bay hay ngôi nhà trên cây.
Mỗi khi đứng cạnh cô con gái xinh đẹp, bà mẹ 46 tuổi người Bắc Giang khiến nhiều người không nhận ra đâu là mẹ, đâu là con.
Cách đây 10 năm, ít ai có thể ngờ rằng việc hàng triệu mảnh chai thủy tinh bị vứt xuống biển khi xưa lại có thể tạo ra điều bất ngờ đến thế!
Sao Hollywood có thể tìm thấy 'anh chị em thất lạc' trên khắp thế giới nhờ những hình ảnh này.
Câu chuyện về nhà triết học nổi tiếng Denis Diderot và hiệu ứng mang tên ông sẽ giải thích cho bạn biết lý do tại sao.
Giống như hòa mình vào thiên nhiên, ôm trọn bầu trời vào lòng là cảm nhận của nhiều du khách khi được trải nghiệm ngủ đêm bên trong khách sạn bong bóng ở Pháp.
Một cô gái Hàn Quốc đã thực hiện rất nhiều cuộc phẫu thuật thẩm mỹ để có được vẻ ngoài giống với ngôi sao truyền hình thực tế Kylie Jenner.
Lưu lại những bức ảnh đẹp đã khó, chụp được những "khoảnh khắc của cuộc sống" đúng thời điểm nhất còn gian nan hơn nhiều lần.
Mới 22 tuổi nhưng con trai tỷ phú sòng bài Macau đã trải qua hai mối tình lãng mạn nhưng nhiều sóng gió với hai cô gái vừa xinh đẹp lại giàu có, nổi tiếng nhất nhì đảo quốc sư tử...
Đôi chân dài tới nách vượt trội này đã khiến Caroline gặp phải rất nhiều bất tiện trong cuộc sống hằng ngày.
Dù có là người khó tính tới đâu thì chắc bạn cũng phải tan chảy trước những cây kem ngon và đẹp thôi.

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

Những điểm đến này có tất cả những gì cặp đôi cần cho chuyến du lịch đáng nhớ: khung cảnh lãng mạn, đồ ăn ngon, cảnh đẹp.
Phải làm sao khi lông mày bị nhổ quá đà hay phần da xung quanh bị ửng đỏ do nhổ quá mạnh?
Hãy kiểm tra xem bạn có thuộc nhóm sai be bét không nhé.
Harper Beckham xuất hiện vô cùng đáng yêu khi chơi trượt tuyết cùng gia đình.
Đúng là trăm tấm hình cũng không bằng một khoảnh khắc chụp lén. Cô bạn này ngay lập tức làm náo loạn MXH vì tấm ảnh chụp lén siêu xinh của mình.
Túi là phụ kiện thời trang mà các cô gái luôn cảm thấy có bao nhiêu cũng không bao giờ là đủ. Cùng Pose ngắm 20 mẫu túi sang chảnh cực đáng mơ ước cho năm 2017 này nhé!
Hành trình đi dọc Trung Quốc dễ dàng và êm ái hơn bao giờ hết nhờ siêu xe bus có giá 27 tỉ đồng.
Nếu muốn được ngắm hàng loạt tuấn nam mỹ nữ, bạn chắc chắn phải ghé thăm kỳ thi tuyển sinh của Học viện Điện ảnh Bắc Kinh - ngôi trường nghệ thuật nổi tiếng bậc nhất Trung Quốc rồi, bởi càng vào vòng trong sẽ càng xuất hiện nhiều trai đẹp gái xinh hơn đấy
Theo quan điểm của nhân tướng học, nhìn tướng răng ở phụ nữ có thể đoán biết được số vận sang hèn.
Khi bị lộ ảnh nóng, J-Law đã tâm sự rằng “Khi bạn yêu xa, bạn buộc phải làm vậy. Một là người yêu bạn sẽ xem ảnh bạn, hai là anh ấy sẽ xem phim nóng.”
Những tác phẩm chân dung của Nguyễn Thị Ánh Đình được nhiều người khen ngợi trên diễn đàn về hội họa.
Chất liệu nhung, tông màu trắng, phong cách thể thao... là những làn sóng xu hướng được nhiều sao nữ làng giải trí Việt yêu thích.
Chàng hay ơi là hay và đích thực là một nửa mà bấy lâu bạn vẫn tìm kiếm. Vấn đề là trong quá trình tìm hiểu và hẹn hò, bạn vô tình “lật lại hồ sơ mật” và phát hiện ra được một vài điểm đen không dễ chấp nhận trong quá khứ của chàng.
Diễn viên 9X chọn váy áo hở để xây dựng hình ảnh gợi cảm.
Chompoo Araya không còn xa lạ với khán giả Việt Nam, với gương mặt lai và thân hình gợi cảm cô dễ dàng thành công trong làng giải trí.