90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

Minh Thu
 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Những người ăn nhiều carbohydrate bị đánh giá là kém hấp dẫn nhất.
Sau tất cả, tên trộm này vẫn tự hào về sự trộm cắp của mình và không có thiện ý thay đổi. Tuy nhiên, cách hành xử của anh với chủ nhân chiếc xe đạp khiến dân mạng “dở khóc dở cười”.
Bây giờ cứ mạnh dạn mà cầm cưa thôi con gái ạ. Tìm thấy đối tượng rồi thì cứ chủ động thôi! Đó là nội dung của câu chuyện rất dễ thương đang được chia sẻ cực nhiều trên NEU Confessions.
Bạn có dám thực hiện một chuyến hành trình khám phá những địa điểm rất đặc biệt này không? Nhớ nhé, những địa điểm bị bỏ hoang này chắc chắn không dành cho người yếu tim đâu!
Muốn trải nghiệm cảm giác trong nhà tù, du khách có thể tới những khách sạn đặc biệt dưới đây.
Cư dân mạng thi nhau chỉ trích nhan sắc thảm họa nhưng lại xuýt xoa trước thân hình hoàn mỹ của mỹ nhân chuyển giới đình đám nhất xứ Hàn.
Nghiên cứu của các nhà khoa học đã chỉ ra rằng, việc xem những bộ phim kinh dị cũng có thể tiêu hao 1 lượng calo đáng kể, tương đương với việc chạy bộ 30 phút.
Thiện Sỹ đã dành 3 tiếng liền sau giờ làm việc để phác họa chân dung các HLV và thí sinh mà cậu yêu thích trong chương trình The Face 2017.
Không phải vì trách nhiệm tạo ra những bức hình đẹp mà phải gồng mình chịu đựng nỗi sợ hãi khi bị cá mập vây quanh, những người mẫu ảnh vẫn vô cùng tự tin với phong cách và tư thế tạo dáng chuyên nghiệp. Vậy lí do khiến ai nấy cũng thắc mắc ở đây rốt cuộc
Sở hữu hàng loạt trang web hẹn hò online đình đám, Brandon Wade đang gây rất nhiều tranh cãi khi có nhiều ý kiến cho rằng thay vì tạo ra nơi để những người cô đơn tìm kiếm mối quan hệ hẹn hò nghiêm túc.
Bạn nghĩ trí tuệ hay sự thông minh sẽ quyết định bao nhiêu phần đến nhân cách, chuyện thành bại trong cuộc sống của một đứa trẻ?
Những hình họa tươi vui đủ màu sắc cùng lời răn, bài thơ... đã xuất hiện, tồn tại gần 20 năm nay trên những bức tường nhà, tường rào dọc các con ngõ thuộc ngõ Ao Dài, phường Đức Thắng, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội.
Hóa ra “mặc đẹp để thành công” không chỉ là một câu khẩu hiệu sáo rỗng và hào nhoáng.
Vòng 1 "khủng" là niềm ao ước của nhiều chị em lại cũng là nỗi khổ khó nói của mẫu Playboy Lindsey Pelas.
Ngoài việc giữ dáng, Helen Owen cũng tiết lộ bí quyết để có làn da mướt mát dù di chuyển liên tục.

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

Theo lịch trình, sau khi rời Việt Nam, Ariana Grande sẽ tới Trung Quốc để thực hiện 3 show tại 3 thành phố Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu.
Rihanna mới vừa "tậu" thêm một siêu biệt thự có giá lên đến hàng triệu USD, bổ sung vào danh mục đầu tư bất động sản ngày càng tăng của mình.
Tổng số tiền anh Tân dành dụm trong heo đất suốt 4 năm lên đến 674 triệu đồng. Anh sẽ dành số tiền này để đi du lịch châu Âu, thả ga mua sắm vui chơi trong vòng nửa tháng.
Victoria's Secret Fashion Show 2017 đã chính thức khởi động, chủ nhân tiếp theo của Fantasy Bra và đôi cánh thiên thần trên sàn diễn đã được công bố.
Là một trong 50 người phụ nữ đẹp nhất Trung Quốc, mỗi sự xuất hiện của Phạm Băng Băng luôn thu hút ống kính bởi sắc đẹp lộng lẫy và đặc biệt là làn da trắng nõn như sứ.
Hiếu Châu (Sith Zâm) tiếp tục tố cáo dự án Saigonemoji của Maxk Nguyễn là đạo nhái ý tưởng của nhà thiết kế người nước ngoài khác.
Từ một blogger thời trang, chỉ sau một cuộc gặp mặt trong bữa tiệc, Feiping đã một bước trở thành vợ đại gia giàu có, sang chảnh.
Hiện thực là một chuyện, còn lên hình lại là một chuyện khác. Angela Baby vẫn luôn nổi bật và sang chảnh bất chấp.
3 năm trôi qua sau ngày cưới của Brad Pitt và Angelina Jolie, cùng ôn lại những sự thật có lẽ nhiều người đã quên lãng về hôn lễ "trong mơ" của cặp đôi đình đám này.,
Được thiết kế một cách đơn giản đến kỳ lạ, thế nhưng con yoyo của thương hiệu nổi tiếng nước Pháp này lại được bán với mức giá lên tới 6,6 triệu đồng.
Sau 15 năm, bản hit đình đám một thời của Ưng Hoàng Phúc - “Người ta nói” lại vang lên vừa quen thuộc vừa mới lạ khiến người nghe không khỏi bồi hồi. Ca khúc được làm mới và thể hiện bởi ca sĩ Kyo York với bản song ngữ Anh - Việt.  
Victoria's Secret vừa có buổi casting kín tại New York nhằm tuyển chọn dàn mỹ nhân hoàn hảo nhất cho show diễn được tổ chức vào quý cuối năm nay.
Với sự trở lại sau quãng thời gian dài im ắng, người hâm mộ "công chúa nhạc đồng quê" có quyền hy vọng về một bản hit mới trong tương lai.