90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

Minh Thu
 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360 Lunar NY
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Chàng tài xế uber Tùng Anh xuất hiện trong chương trình "Giọng ải giọng ai" vừa qua đã tạo nên “cơn sốt xình xịch” với lượt share và bình luận chóng mặt.
Một giảng viên tại Mỹ đang hưởng thụ cuộc sống cực sang chảnh ngay bên trong chiếc xe rác cũ kĩ do mình "khai quật" được.
Sở hữu vòng eo mỏng manh, Conner (@connersalas) khiến biết bao cô gái phải hổ thẹn.
Nhàm chán với cuộc sống hiện tại, cặp đôi trẻ quyết định bỏ việc và xách ba lô đi khám phá thế giới.
Rất nhiều người đã không dám tin vào mắt mình khi nhìn thấy một "hot girl Bella" như đã lột xác hoàn toàn, xinh đẹp và đầy bí ẩn.
Bà mẹ 45 tuổi người Úc đã khiến cho nhiều người phải ngỡ ngàng vì vẻ trẻ đẹp chẳng thua gì 2 cô con gái 19 và 21 tuổi của mình. Thậm chí khi 3 mẹ con họ đứng cạnh nhau, người ta còn chẳng phân biệt nổi đâu là mẹ và đâu là con.
Thời tiết lạnh giá khiến một số thác nước đóng băng thành khối lớn như thạch nhũ khổng lồ, tạo nên vẻ đẹp kỳ vĩ hiếm thấy trên Trái đất.
Một công ty du lịch của Anh gần đây đã đăng tuyển một vị trí khiến người lao động nức lòng: đi du lịch, chụp ảnh đăng Instagram và nhận hơn... 1,4 tỷ đồng tiền lương cho ba tuần làm việc.
Tính tới thời điểm hiện tại, vợ chồng ông Charles “Chuck” Helmke chính là 2 người sở hữu nhiều hình xăm nhất thế giới.
Chứng tỏ xinh đẹp quả thật đúng là 1 loại tài sản...
Đón năm mới tại Paris, vi vu lượn phố trên chiếc Lamborghini hay phơi nắng tại bãi biển Hawai là một trong những cách tận hưởng kì nghỉ lễ của hội con nhà giàu London.
Ngay cả tóc của Justin Bieber cũng được rao lên mạng để bán.
Nhờ khuôn mặt đặc trưng, Yana đã thu hút tới hơn 16.000 người theo dõi trên Instagram chỉ trong thời gian ngắn ngủi.
Tuy không có quan hệ huyết thống nhưng những người này đều có gương mặt giống với các ngôi sao Hollywood nổi tiếng.
Chính nhúm lông kỳ lạ này đã khiến Zoë trở nên đặc biệt và thu hút hơn bao giờ hết.

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

Bella Hadid chứng minh "Tôi vẫn ổn" sau khi bạn trai cũ The Weeknd bị bắt gặp tình tứ với Selena Gomez.
Người mẫu 28 tuổi Caroline Vreeland thoát khỏi bóng dáng thanh lịch của bà mình - biểu tượng phong cách Diana Vreeland nhờ ngoại hình siêu nóng bỏng.
Chiếc váy được nhà thiết kế Phương Linh thực hiện toàn bộ bằng chất liệu ngoại nhập.
Những màu sắc vừa hợp thời trang, vừa sành điệu lại vừa phù hợp với những nàng da ngăm đen trong mùa Xuân/Hè 2017 này.
Sau khi "đường ai nấy đi" với nữ diễn viên Trương Ngọc Ánh, Trần Bảo Sơn gây choáng khi bật mí cuộc sống giàu sang không hề kém cạnh vợ cũ.
Nếu không muốn mất điểm trong mắt khách khứa thì tốt nhất bạn đừng nên mắc những lỗi đặc biệt nghiêm trọng này nhé!
Phía Bi Rain và Kim Tae Hee còn tiết lộ thêm về kế hoạch sau hôn lễ và tuần trăng mật của hai người.
Đôi môi dày quyến rũ cùng thần thái hơn người của cô nàng 15 tuổi này đã khiến rất nhiều người phải ấn tượng. Thậm chí cô bạn còn được so sánh là bản sao thời trẻ của Angelina Jolie.
Chị em Kim - Kendall - Kylie gây chú ý với những trang phục lộng lẫy trước ống kính.
Bức tường bằng gạch luôn đem đến cảm giác mộc mạc và thoải mái cho căn nhà của bạn. Đặc biệt là phòng khách, nơi gần như là trung tâm nhất của ngôi nhà.
Theo xếp hạng của Passportindex, Đức đứng thứ nhất trong bảng xếp hạng khi có thể tới thăm 157 quốc gia trên thế giới mà không cần visa, Việt Nam đứng thứ 75, với 48 nước.
Dù là ảnh tự chụp nhưng cô gái này vẫn khoe được tối đa hình thể gợi cảm trước ống kính.
Sự khác biệt lớn nhất giữa người giàu và người nghèo là cách thức quản lý tiền bạc. Càng linh hoạt và đa dạng cách đầu tư, bạn sẽ hạn chế tối đa được rủi ro và kiếm được càng nhiều tiền hơn.
Chàng tài xế uber Tùng Anh xuất hiện trong chương trình "Giọng ải giọng ai" vừa qua đã tạo nên “cơn sốt xình xịch” với lượt share và bình luận chóng mặt.
Show diễn ra mắt BST thời trang nam mùa Thu 2017 của nhà mốt Ý quy tụ hàng loạt cậu ấm cô chiêu nhà sao đình đám thế giới.