90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

Minh Thu
 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Một chuyên gia Nhật Bản đã phát hiện ra rằng làm việc ở quán cafe cho năng suất cao hơn hẳn so với chuyện mài đũng quần tại công ty.
Một nữ sinh 21 tuổi đi quanh khuôn viên trường, vận dụng kỹ năng vừa học và thổi một nụ hôn vào điện thoại để có bức ảnh như ý.
Ai mà ngờ được đến một ngày, gián nhồi bông lại trở thành món đồ chơi gây bão cơ chứ!
Có lẽ chẳng mấy chốc mà "TV màn hình phẳng" sẽ trở thành của hiếm tại xứ sở hoa anh đào.
Đàn ông thèm “phở” vì ít được ăn phở. Muốn ăn phở nhất là phở đặc biệt, phải có tiền, xe hoặc vừa có tiền vừa có xe. Trong khi cơm ngày nào cũng được ăn và phải ăn.
Hot girl giờ xưa như trái đất rồi, phải là trai 6 múi làm phục vụ mới là chất.
Sau hơn 10 lần phải chịu đau đớn, cuối cùng, anh chàng này cũng đã có một khuôn mặt đẹp trai hoàn hảo giống như các "oppa" Hàn Quốc.
Nếu chồng hay bạn trai bạn có đi ăn nhậu, đừng vội trách mắng anh ấy vì nghiên cứu chứng minh đó là một cách để giữ gìn sức khỏe đấy.
Nếu là tín đồ của những món ăn đầy màu sắc thì chắc chắn bạn sẽ không bỏ qua trào lưu đủ màu này được đâu đấy.
Trong ngày hội Pon, mỗi người sẽ tìm một người lạ để ghép đôi và quan hệ liên tục 7 lần trong suốt 35 ngày diễn ra nghi lễ.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Copenhagen, Đan Mạch cho thấy chồng nghe vợ cằn nhằn quá nhiều có tỷ lệ tử vong cao hơn từ 50 - 100% so với những gia đình yên ổn, điều này càng nguy hiểm hơn với đàn ông thất nghiệp hoặc có việc làm không ổn định.
Lấy cảm hứng từ nghệ thuật gấp giấy Origami của Nhật Bản, nhà hàng Boos Beach Club ở Bridel, Luxembourg đã lập tức gây sự chú ý với khách hàng và giới thiết kế.
Bạn sẽ không bao giờ tốn tiền thuê khách sạn nếu biết cách chăm sóc chó mèo.
Từ nay, chị em phụ nữ có thể thỏa sức mặc đồ sang xịn mà không lo tiêu tốn quá nhiều tiền, hoặc mua đầy đủ đồ rồi về để đó nữa!
Phi thuyền khổng lồ hình bánh donut, trị giá 5 tỷ USD của Apple chuẩn bị hoàn thiện. Những bước lắp đặt cuối cùng đang được tiến hành. Theo những gì được biết, trụ sở này sở hữu trung tâm thể dục rộng hơn 9.290 m2 nhưng không có khu trông trẻ.

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

Đừng quá ngại ngần và lo lắng, hãy chấp nhận những thử thách và rủi ro, có khi bạn sẽ “nghiện” những chuyến hành trình cô độc đấy.
Sau đám cưới ngọt ngào tại Venice, tiền đạo Morata và bà xã Alice Capello tận hưởng kỳ nghỉ trăng mật ở đảo Seychelles.
Nhìn những mỹ nhân này để tóc ngắn, cô gái nào cũng muốn lập tức 'xuống kéo' để được xinh tươi tương tự.
Độ táo bạo của người đẹp 9x có lẽ chẳng còn cách các chị Kim hay Kendall bao xa nữa.
Xa Thi Mạn dù chọn một bộ trang phục nhẹ nhàng, đơn giản nhưng vẫn vô cùng nổi bật trong buổi tiệc khai trương boutique kim cương của Lý Nhã Kỳ.
Sau vụ "cắm sừng" Robert Pattinson, Kristen Stewart giờ lại bị nghi phản bội cô bạn gái Stella Maxwell.
Mặt thì xinh, chân thì dài, dáng lại siêu đẹp, không khó hiểu cô nàng cheerleader này lại được gọi là "Seolhyun của giới cheerleader" nhỉ?
Xinh đẹp và nổi tiếng nhưng những mỹ nhân của làng giải trí châu Á này lại sở hữu đôi mắt lác nhẹ (lé kim).
Nhờ những món đồ này, các bộ quần áo đơn giản được 'nâng tầm' hơn hẳn.
Tuần qua, giới trẻ tại Seoul, Hàn Quốc lại tiếp tục ghi điểm với street style mang tính ứng dụng cao nhưng lại đẹp chẳng thể rời mắt.
Thời tiết cứ đẹp như thế này, tạo điều kiện cho các nàng dạo phố với đủ mọi phong cách khác nhau.
Tất nhiên, đây là chiếc áo thun trắng của một thương hiệu cao cấp như Dolce&Gabbana.
Cô bạn đến từ Đài Loan sở hữu gương mặt rất xinh với nét đẹp dịu dàng, ngây thơ này chính là minh chứng cho điều đó.