90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

Minh Thu
 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360 Sky Lounge
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Trong ngày hội Pon, mỗi người sẽ tìm một người lạ để ghép đôi và quan hệ liên tục 7 lần trong suốt 35 ngày diễn ra nghi lễ.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Copenhagen, Đan Mạch cho thấy chồng nghe vợ cằn nhằn quá nhiều có tỷ lệ tử vong cao hơn từ 50 - 100% so với những gia đình yên ổn, điều này càng nguy hiểm hơn với đàn ông thất nghiệp hoặc có việc làm không ổn định.
Lấy cảm hứng từ nghệ thuật gấp giấy Origami của Nhật Bản, nhà hàng Boos Beach Club ở Bridel, Luxembourg đã lập tức gây sự chú ý với khách hàng và giới thiết kế.
Bạn sẽ không bao giờ tốn tiền thuê khách sạn nếu biết cách chăm sóc chó mèo.
Từ nay, chị em phụ nữ có thể thỏa sức mặc đồ sang xịn mà không lo tiêu tốn quá nhiều tiền, hoặc mua đầy đủ đồ rồi về để đó nữa!
Phi thuyền khổng lồ hình bánh donut, trị giá 5 tỷ USD của Apple chuẩn bị hoàn thiện. Những bước lắp đặt cuối cùng đang được tiến hành. Theo những gì được biết, trụ sở này sở hữu trung tâm thể dục rộng hơn 9.290 m2 nhưng không có khu trông trẻ.
Nghiên cứu của nhà báo Megan McArdle cho tạp chí Bloomberg cùng nhà xã hội học Jan Pahl cho thấy rằng người chồng càng nộp nhiều lương cho vợ, gia đình càng hạnh phúc, lý tưởng nhất là chỉ giữ lại 5% cho mình mà thôi.
Không chỉ sở hữu dàn siêu xe thể thao sang chảnh mà anh chàng DJ nổi tiếng Thái Lan này còn có sự nghiệp thành công cùng cuộc sống hạnh phúc khiến nhiều người ghen tị.
Họ cùng nhau trải qua những trải nghiệm lãng mạn nhất, từ kỳ nghỉ trăng mật tại Tanzania, lặn biển Ấn Độ Dương cho tới ngắm hoàng hôn ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Bai Yu đã trải qua 5 cuộc phẫu thuật trong 10 năm để có được khuôn mặt giống Phạm Băng Băng với mong muốn theo đuổi nghề diễn xuất.
Khi diện những đôi tất lưới rực rỡ này, chúng ta sẽ có cảm giác như mình đang là nàng tiên cá xinh đẹp dưới biển xanh.
Mặc dù được sinh ra với vết bớt lớn trên khuôn mặt thế nhưng cô gái người Brazil vẫn tự tin tỏa sáng với vẻ đẹp của riêng mình.
Nhờ những hình xăm này, tình cảm giữa những đôi bạn sẽ thêm phần gắn bó.
Nếu trước nay bạn cho rằng vàng hoặc kim cương là vật chất đắt đỏ nhất thế giới thì bạn sẽ ngạc nhiên khi biết những thứ này còn đắt hơn nhiều.
Sau 25 năm thực hiện những bức ảnh về cuộc sống của giới nhà giàu, nhiếp ảnh gia người Mỹ nhận ra rằng tiền bạc chẳng khác gì một chất gây nghiện và cuộc sống của người giàu cũng có những nỗi khổ đau.

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

The Opera - 18 Lương Ngọc Quyến street, Hàng Buồm, Hoàn Kiếm, Hà Nội. Hotline: 090 102 1818
Da của bạn đạt tới giới hạn “nâu” khi nó không thể sản sinh thêm sắc tố melanin được nữa.
Nắng hè vừa chớm là lúc hàng loạt người đẹp như Minh Triệu, Kỳ Duyên, Hà Anh... khoe đường cong "bốc lửa".
Nếu muốn tìm những món phụ kiện đơn giản mà có khả năng tăng độ 'chất' cho cả bộ đồ, đừng nên bỏ qua 3 item làm mưa làm gió ở Hàn này nhé.
"Mặc như không", Kendall Jenner khoe hết cả vòng 3 trong hình ảnh mới nhất.
Thậm chí, nhiều chuyên gia còn khẳng định makeup còn tốt hơn cả việc chỉ bôi đúng kem chống nắng và ra đường nữa.
Trong ngày hội Pon, mỗi người sẽ tìm một người lạ để ghép đôi và quan hệ liên tục 7 lần trong suốt 35 ngày diễn ra nghi lễ.
Khi "thời trang nhanh" (fast-fashion) tiến hóa thành "thời trang siêu nhanh" (ultrafast-fashion) thì Zara không còn là thương hiệu bình dân có tốc độ nhanh nhất.
Hè tới cũng chính là lúc túi cói đậm chất vintage lên ngôi. Chất liệu cói mộc mạc, giản dị tô điểm thêm cho những bộ đồ mát mẻ mùa hè.
Váy maxi vừa điệu đà, duyên dáng lại cực tôn dáng cho các nàng trong mùa hè.
Nhiều người ví những nữ DJ là “cú đêm”, bởi họ chìm đắm trong thế giới của rượu, bia, thuốc... đến tận sáng. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với một số nữ DJ để hiểu được công việc mà họ đang làm.
Nữ tiếp viên hàng không 28 tuổi có vóc dáng tuyệt đẹp nhờ tập luyện.
Với nhan sắc xinh xắn không dễ lẫn với nhiều cô gái khác lại rất phù hợp nhiều style đa dạng, Mai Kỳ Hân hiện đang nổi bật trong giới người mẫu tự do chuyên chụp ảnh cho các shop thời trang phổ biến trong giới trẻ.
Sau khi gây thất vọng với hình ảnh sến súa trong bộ đầm hồng trên thảm đỏ ngày hôm qua, Phạm Băng Băng đã "gỡ điểm" bằng hình ảnh lộng lẫy rất quý phái.
Hồ Ngọc Hà, Chi Pu, Kỳ Duyên, Thu Thảo, Sơn Tùng M-TP... là những sao Việt có nhiều 'bản sao' nhất Vbiz.