90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

Minh Thu
 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Ngay cả khi cố gắng không bị thu hút bởi vẻ đẹp của 4 người mẫu, nhiều dân mạng vẫn chưa thể tìm ra điều kỳ lạ trong bức ảnh.
Ở nơi đó, 100 tuổi vẫn được xem ở độ tuổi trưởng thành, phụ nữ 80 trông trẻ như 40 và suốt 900 năm qua chưa từng có ai mắc ung thư.
Để gây bất ngờ với bạn gái, chàng trai 9X này đã quyết định dùng hàng chục thỏi son đắt tiền để điêu khắc thành hình những chú mèo.
Người tạo ra các tác phẩm tuyệt vời này chắc chắn là một nghệ sĩ làm bánh tài năng.
Bộ bikini lấp lánh này đang khiến nhiều người tự hỏi không nó được may từ chất liệu gì mà lại đẹp tới như vậy.
Rượu vốn dĩ là thức uống để lại nhiều di chứng nguy hại cho sức khỏe và nhan sắc. Thế nhưng một nghiên cứu mới đây lại khẳng định sau khi uống một ly rượu, con người có thể sở hữu vẻ ngoài “lung linh” hơn.
Bạn sẽ phải trầm trồ và suy nghĩ rất lâu xem có nên hạ đũa với những thanh kẹo quá đẹp này hay không!
Tin vui cho các chị em đang độc thân, từ nay các chị có thể tự tin mà nói rằng "no boyfriends, no problems"!
Đôi giày với họa tiết ba sọc mà xác ướp này mang rất giống với biểu tượng của hãng adidas ngày nay.
Không những đồ sộ, những chiếc bánh cưới này mô phỏng những tòa lâu đài tráng lệ nhất mà bạn từng nhìn thấy.
Bằng niềm đam mê với âm nhạc điện tử, cụ Sumiko Iwamuro đã không ngần ngại trở thành phù thủy âm nhạc cao tuổi nhất thế giới hiện nay.
Bạn hoàn toàn có thể cầm nắm được "bóng nước" để ăn như cầm thịt xiên nướng vậy.
Những chiếc áo bơi mà người ta nhìn thấy thực ra chỉ là sản phẩm của nghệ thuật vẽ tranh cơ thể mà thôi.
Không màng tới kích thước, tất cả đàn ông đều yêu bộ ngực của chị em phụ nữ.
Mới đây, cặp đôi blogger du lịch nổi tiếng Jack Morris và Lauren Bullen đã chia sẻ bí quyết để mỗi bức ảnh du lịch của hai người có thể kiếm được tới hơn 200 triệu.

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

Theo những người đẹp này, việc đóng thế cảnh "yêu thật" giống như một sự trốn tránh.
Nhờ tập luyện nhiều cô gái biến mình trở thành búp bê phiên bản người thật.
Sau hơn ba tháng sinh con, cuối cùng hình ảnh mang thai của Angelababy cũng được tiết lộ. Người hâm mộ - đặc biệt là các mẹ bỉm sữa đã dành nhiều bình luận ca ngợi và không quên chỉ trích Trác Vỹ tung tin đồn nhảm nhí.
Các thiết kế kệ lưu trữ là một sự lựa chọn tuyệt vời cho việc trang trí nhà vì nó vừa mang lại cái nhìn đẹp mắt hơn lại cung cấp cho bạn một khoảng không gian hữu ích.
Đôi môi tiết lộ tính cách của một người cũng như vài điểm khác về tâm lý.
Nếu có thể, hãy di chuyển cuộc yêu ra ngoài phòng tắm, bạn sẽ dễ dàng có được những trải nghiệm mới mẻ của màn dạo đầu bằng việc ngâm mình cùng nhau trong bồn tắm hay đùa nghịch dưới vòi hoa sen...
Mùa diện shorts đã đến, chỉ cần khoanh vùng 4 kiểu giày dép này là bạn thỏa sức tung hoành suốt cả một mùa hè rực nắng.
Chuyến đi đến Bình Ba, Bình Hưng tắm biển, ăn hải sản hay đến Đảo Yến trải nghiệm bãi tắm đôi là những tour du lịch rất đáng tiền khi tới Nha Trang.
Xanh, mát, gần gũi với thiên nhiên, nhà tắm ngoài trời chính là cách vô cùng đơn giản để tạo ra góc thư giãn đẹp lung linh ngay trong ngôi nhà của mình.
Giờ đây, bằng sự phá cách, tranh không chỉ được vẽ trên giấy hay tường, mà tranh còn được vẽ ngay trên mái tóc của con người.
Khi thất tình, tuyệt đối bạn không được tìm đến một người nào khác để “lấp chỗ trống”.
Là ngôi sao châu Á duy nhất có mặt trong danh sách "100 nhân vật ảnh hưởng nhất thế giới" do tạp chí Time công bố, Phạm Băng Băng chọn cho mình phong cách thời trang tuy "sến" nhưng mang đậm phong cách Á Đông.
Trong bán kính khoảng 100 km, bạn và gia đình có nhiều lựa chọn cho kỳ nghỉ lễ ngắn ngày đang tới gần.
Những người thuê phòng tại Art Series được cung cấp một máy ảnh và chụp hình khỏa thân thoải mái trong phòng. Sau đó, bạn sẽ chọn tấm ảnh ưng ý nhất để gửi cho khách sạn.