90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

Minh Thu
 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Chiếc xe taxi đặc biệt hứa hẹn sẽ mang lại trải nghiệm mới lạ cho du khách tới thăm thành phố Paris vào mùa hè này.
Tắm champagne, dùng iPad mạ vàng 24k, có chuyên gia makeup riêng… là những dịch vụ siêu xa hoa ở những khách sạn hạng sang dưới đây.
Bạn có thắc mắc những hình ảnh đẹp "không lời nào tả hết" này tồn tại ở đâu trên Trái đất? Sự thật sẽ khiến bạn bất ngờ.
Mới đây, Sjana Elise Earp - cô gái có hơn 1,2 triệu lượt theo dõi trên Instagram - chia sẻ cách kiếm nhiều tiền từ mạng xã hội này.
Để khiến mình trở nên cuốn hút hơn, phụ nữ thời xưa từng áp dụng 10 cách làm đẹp kinh dị tới khó tin.
Cô bé Isla Watson vừa giống Ed Sheeran lại vừa yêu thích nhạc của nam ca sĩ nổi tiếng.
Để ăn được món bánh hấp dẫn này, cách duy nhất là bạn phải... đập nát nó ra!
Một quán phở trên đường Phạm Sư Mạnh, Hà Nội với không gian dành cho khách được tận dụng từ chiếc xe ô tô 29 chỗ đã thu hút sự chú ý của nhiều người.
Những bông hồng này không những đẹp say đắm, chúng còn có thể sống được ít nhất là 3 năm mà không cần ánh sáng mặt trời hay nước tưới.
Nếu bước vào căn phòng toàn màu hồng với cả nghìn cô mèo đeo nơ hiện diện trên mọi đồ vật, chắc hẳn ai cũng sẽ thấy... choáng ngợp, tò mò về chủ nhân của chúng.
Giờ đây, mái tóc xoăn xù tự nhiên này lại là ưu điểm ngoại hình khiến chị em Cipriana Quann và TK Quann vô cùng tự hào.
Sau nhiều lần thất bại, thậm chí là vô tình vứt mất nhẫn cưới 4.000 USD, chàng nhiếp ảnh gia này vẫn không từ bỏ và cho ra một bức ảnh cầu hôn kiệt tác nghệ thuật.
Hoặc nguyên liệu có phần kinh dị, hoặc mùi vị khó ngửi chính là lý do không phải du khách nào cũng dám thử những món ăn dưới đây.
Khi máy bay đã trở thành phương tiện giao thông phổ biến, người ta biết cách nâng cấp dịch vụ sang trọng cho hành khách hơn: những khoang hạng thương gia. Từ cung cách dịch vụ đến giá trị hữu hình, tất cả đều hoàn hảo, kể cả những chiếc túi quà tặng.
Cuộc sống luôn tồn tại những sự trùng hợp ngẫu nhiên đến khó tin và không thể giải thích được bằng lời.

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

Vậy là sau gần 2 năm kể từ ngày công khai mối quan hệ, mới đây, trên Facebook cá nhân, Cường Seven bất ngờ chia sẻ mình mà MLee từ giờ sẽ trở thành bạn bè.
Mặc quần áo khi đi ngủ có thể làm cản trở giấc ngủ, ảnh hưởng sức khỏe và ham muốn tình dục cùng hàng tá tác hại khác. 9 lý do dưới đây chắc chắn sẽ thuyết phục bạn tạo lập thói quen khỏa thân khi ngủ.
Cả 2 thương hiệu bình dân vừa hồn nhiên "đạo nhái" y chang thiết kế dép lê buộc nơ đình đám của thương hiệu Fenty x Puma.
“Chuyện ấy” tạo ra nhiều cảm xúc tuyệt vời nhưng cũng mang đến cho bạn cả đống vi khuẩn và nguy cơ viêm nhiễm vùng kín. Để bảo vệ mình, đây là những việc cần làm ngay sau khi “yêu”.
Kết hợp nghệ thuật 2D và 3D, nghệ sĩ Petrescu Silviu đã "trồng" cây trong những ngôi nhà và mang những con vật cũng như câu chuyện và địa danh nổi tiếng vào công cuộc trang trí nhà một cách độc đáo.
Sự lơ là của Kim Kardashian trong việc PR đang khiến tên tuổi của họ ngày càng mất sức hút.
Dữ liệu từ chuỗi cửa hàng chuyên bán đồ "sang chảnh" - The Real Real sẽ cho chúng ta cái nhìn rất khác về thế giới giày, không phải là Nike hay adidas mà là những "ngôi sao" hoàn toàn khác.
Nhã Phương, Đông Nhi, Bảo Anh và Sĩ Thanh mặc gợi cảm thế này thì bạn trai nổi tiếng cũng lo ngay ngáy.
Long Vĩ Palace tọa lạc tại 175 Nguyễn Thái Học, Điện Biên, Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Không phải ai cũng tạo được dấu ấn từ đồ bình dân đến hàng hiệu như Phương Trinh.
Không phải ngẫu nhiên mà Apple lại nổi tiếng là nhà sản xuất với những sản phẩm giá cao.
Demi Rose khoe hình thể gợi cảm mê hồn trong thiết kế váy đầm có khoảng cổ khoét rộng mênh mang.
Những người mẫu nội y đắt giá nhất thế giới tiết tộ các bài tập giúp họ luôn có được hình thể chuẩn mẫu.
Từ cậu bé nghèo sống ở một vùng quê Thái Lan, chàng trai từng bị coi là "thảm hoạ thời trang" Madaew đã nỗ lực vươn lên trở thành nhà thiết kế danh tiếng trong làng thời trang ở xứ sở chùa vàng khi mới 17 tuổi.
Việc chọn mua iPhone cũ không khó như bạn vẫn nghĩ.