90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

Minh Thu
 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360 Sky Lounge
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Với những người hâm mộ cô nàng búp bê Barbie nổi tiếng, đây là một địa điểm mà họ chắc chắn sẽ phải tìm cách ghé thăm.
Trước đó, khi mốt "khoe mông" ở các điểm du lịch đang trở thành trào lưu được nhiều phượt thủ ưa thích, thì nay, trào lưu này lan rộng tới các bể bơi. Đặc biệt là với những bể bơi lắp vách kính trong suốt, việc chụp hình "khoe vòng 3" càng trở nên dễ dàng
Thay vì chụp ảnh tự sướng, có rất nhiều cách để bạn khám phá chuyến đi của mình một cách thú vị hơn.
Cô gái xinh đẹp Anny Divya vừa chia sẻ về con đường trở thành nữ cơ trưởng Boeing 777 trẻ nhất của mình.
Những người đẹp này sở hữu những đường nét giống y hệt búp bê barbie.
Được làm từ nguyên liệu cao cấp, không có gì khó hiểu khi cha đẻ của loại trà sữa này tự tin nói rằng nó là cốc trà sữa đắt nhất thế giới.
Cơn nghiện phẫu thuật thẩm mỹ đã khiến Amirul biến thành một con búp bê sống vô hồn với khuôn mặt cứng đờ.
Trong clip đăng tải trên Instagram, bà mẹ sắp hai con vẫn tập tạ tay, gập bụng, plank bình thường.
Da trắng, cằm V-line, mắt to tròn và có bọng mỡ… tiêu chuẩn về cái đẹp của người Hàn Quốc không chỉ dừng lại ở đó.
Đúng vậy, có hẳn một hiệu ứng tâm lý tên là IKEA và nó xuất phát từ ý tưởng thực sự thiên tài.
Một chuyên gia Nhật Bản đã phát hiện ra rằng làm việc ở quán cafe cho năng suất cao hơn hẳn so với chuyện mài đũng quần tại công ty.
Một nữ sinh 21 tuổi đi quanh khuôn viên trường, vận dụng kỹ năng vừa học và thổi một nụ hôn vào điện thoại để có bức ảnh như ý.
Ai mà ngờ được đến một ngày, gián nhồi bông lại trở thành món đồ chơi gây bão cơ chứ!
Có lẽ chẳng mấy chốc mà "TV màn hình phẳng" sẽ trở thành của hiếm tại xứ sở hoa anh đào.
Đàn ông thèm “phở” vì ít được ăn phở. Muốn ăn phở nhất là phở đặc biệt, phải có tiền, xe hoặc vừa có tiền vừa có xe. Trong khi cơm ngày nào cũng được ăn và phải ăn.

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

Theo một nguồn tin, Kylie Jenner đang lo lắng có thể chàng bạn trai cũ Tyga sẽ rò rỉ băng sex của họ.
Trong chuyến đi chớp nhoáng tới Singapore vì công việc, Ronaldo đã dành chút thời gian ít ỏi tới thăm Kim Lim, con gái tỷ phú Peter Lim.
Hoà chung xu hướng athleisure vốn đang thịnh hành ở các nước Âu - Mỹ, cô nàng lắm chiêu của showbiz Việt - Angela Phương Trinh gây bất ngờ với hình ảnh mới gợi cảm nhưng không kém phần khoẻ khoắn, năng động.
Trên Instagram, vợ Châu Kiệt Luân lần đầu hé lộ một vài hình ảnh về cuộc sống giàu có và thảnh thơi trong căn nhà đắt đỏ của mình.
Mùa hè của bạn sẽ "hot" hơn bao giờ hết với chuỗi sự kiện âm nhạc liên tiếp trong tháng 7, 8 & 9 với tên gọi "Beat The Heat Series" chỉ diễn ra tại Chill Skybar.
Nếu không muốn phải dọn dẹp đống tàn cuộc với nào mụn, nào nếp nhăn hay sạm da thì bạn đừng bao giờ quên việc dưỡng da khi đi du lịch nhé.
Đâu phải chỉ có những đôi giày đắt tiền mới mang đến cho bạn diện mạo sang chảnh, thời trang. Thiết kế mới từ nhãn hiệu bình dân Zara với các yếu tố đẹp - độc - chất sẽ hút mắt bạn ngay từ ánh nhìn đầu tiên.
Chester Bennington, Whitney Houston, Michael Jackson hay Choi Jin Sil..., những thần tượng tài danh lẫy lừng của thế hệ 8x, 9x Việt không ngờ đều chọn cách ra đi đau đớn.
Nhằm mang đến cho thực khách những vị bò ngon tuyệt hảo, vang danh cả thế giới cùng trải nghiệm ẩm thực cao cấp, Hệ thống Moo Beef Steak ra mắt nhãn hiệu cao cấp - Moo Beef Steak Prime.
Đừng lo sẽ không chọn được kiểu áo tắm phù hợp, chỉ lo bạn không đủ thức thời để hòa mình vào xu hướng mà thôi!
Ngoài các thương hiệu quen thuộc như Gucci, Celine, Saint Laurent... Quỳnh Anh Shyn còn tiết lộ rằng mình sắm được khá nhiều món đồ nổi nhất BST Louis Vuitton x Supreme.
Giờ rất khó để khẳng định BST "Chrome Blush" có thành công hay không nhưng ít nhất ở thời điểm hiện tại, nó cũng khiến phái đẹp điêu đứng rồi.
Nếu bạn nghĩ chỉ cần ảnh đẹp và thông tin đầy đủ sẽ giúp bạn có một album ảnh ngàn like thì bạn đã bị... cũ rồi đấy. Mau cập nhật ngay những "công thức" mới giúp cho bộ ảnh của bạn thêm thu hút và ấn tượng đi nào.
Cặp đôi Phạm Băng Băng - Lý Thần tận hưởng cuộc sống hạnh phúc bên nhau chẳng cần đám cưới dù người hâm mộ liên tục thúc giục.
Giờ thì mọi thứ có vẻ đều được Puma phủ lông cho match với đôi dép cực hot mà hãng hợp tác với Rihanna thời gian qua.