90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

Minh Thu
 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360 Sky Bar
  • Chill Banner Article Details
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Từ những bức ảnh hết sức bình thường, chỉ mất vài 3 giây "hóa phép", những bức vẽ tuyệt đẹp đã ra đời.
Gần đây, một nữ sinh Nhật Bản bỗng trở nên nổi như cồn trên mạng xã hội sau chuyến du lịch tới Trung Quốc. Nguyên nhân là vì cô gái này đã phát hiện ra khuôn mặt mình giống y như đúc bức tranh vẽ chân dung một vị Hoàng hậu treo ở viện bảo tàng.
Những đôi giày hàng hiệu như Nike, adidas, Puma đã được nhà thiết kế trẻ phá tan không tiếc tay để lấy làm chất liệu may khẩu trang chống bụi.
Donald Trump chỉ ngủ 3-4 tiếng mỗi đêm, còn Mariah Carey đặt 20 máy tạo ẩm xung quanh giường.
Được thực hiện bởi nhiếp ảnh gia Dağarslanı, bộ ảnh thời trang đậm chất street style của cặp đôi ông bà này đã ngay lập tức đốn tim người xem vì nó quá đỗi dễ thương và cả chuyên nghiệp nữa.
Nếu dám đánh son theo những phong cách này, đảm bảo bạn sẽ trở thành tâm điểm trên phố.
Bạn nghĩ nơi đó có gì đặc biệt? Liệu có bí ẩn gì bên trong căn hầm "chống Tận thế" có thể cứu rỗi toàn nhân loại?
Trong suốt cuộc hành trình dài của mình, một chàng trai vô gia cư đã cùng người bạn mèo thân thiết dạo qua khắp các con phố tại Anh để thỏa sức ca hát và viết nên những câu chuyện đời thường đầy thú vị.
Chắc hẳn nhiều cô gái sẽ không ngừng xuýt xoa khi biết trên đời này còn tồn tại một loại công việc vô cùng độc đáo là được đi khắp mọi nơi để chọn mua quần áo.
Giới trẻ Nhật Bản hiên ngang đứng giữa trời đất, đưa tay vỗ ngực bồm bộp, miệng tuyên bố xanh rờn: "Cần gì phải mất công tán tỉnh, rồi hẹn hò tốn kém. Chúng tôi sẽ kết hôn với bạn mình, thế là xong!"
Có bao giờ bạn tự hỏi những hành lý bị thất lạc ở sân bay sẽ đi về đâu không?
Cây cầu trải dài trên mặt biển và bỗng nhiên "biến mất" dưới mặt nước khiến nhiều người vô cùng tò mò, thích thú muốn được thử qua.
Để được phục vụ, thực khách đôi khi phải chờ đến 3 năm, hoặc trở thành khách mời của những đầu bếp nổi tiếng. Thậm chí có nhà hàng đã kín chỗ đến hết năm 2025.
Những thanh kẹo bình dân đã trở thành món tráng miệng mang phong cách hoàng gia khi đến với cửa tiệm Kit Kat Chocolatory.
Giới thượng lưu chiếm khoảng 10% dân số Triều Tiên, sinh sống tại các thành phố lớn. Họ sử dụng hàng hiệu, xe sang, với các thú vui như cưỡi ngựa, ngắm cảnh bằng máy bay.

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

Tối (9/12), sau hơn 6 tháng chuẩn bị, nhà thiết kế Đỗ Mạnh Cường đã chính thức giới thiệu bộ sưu tập thời trang Thu - Đông 2016 với tên gọi The Little Black Dress - Huyền thoại những chiếc đầm đen tại tại Reverside Palace, Quận 4, TP.HCM.
Envy Club - 74 - 76 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Q. 1, TP. HCM. Hotline: 08 3913 8168.
Thêm nó vào và đứng trước gương xem, chẳng phải trang phụ đơn giản của bạn nhìn chất hơn hẳn.
Không phải lúc nào người ta cũng muốn cắm sừng người yêu hay vợ/chồng của mình đâu. Nhưng khoa học đã chứng minh có một ngày khiến ai cũng muốn làm điều đó.
Dù muốn hay không, bạn cũng nên từ bỏ ngay 6 thói quen này bởi nếu còn luyến tiếc thì dù có tốn tiền triệu làn da bạn sẽ chẳng bao giờ đẹp lên được.
Không ít người đã phải ngỡ ngàng khi chứng kiến hình ảnh của cô bé xinh xắn, dễ thương có gương mặt “siêu” giống Lưu Diệc Phi này.
Được chụp tại một khu phố ở Hàn Quốc, bộ ảnh đẹp của mẹ Tâm Mint và cô con gái Yejin đã khiến cư dân mạng ngẩn ngơ.
Kylie Jenner và rapper Tyga diễn cảnh ôm ấp tình tứ trong các video quảng bá cửa hàng mới của cô.
Năm nay sắc màu nào sẽ lên ngôi? Bạn có đoán được không?
Không chỉ các tài tử như Russell Brand, Charlie Sheen... mà có những hoa hậu, người mẫu cũng phải đi cai nghiện tình dục.
Bạn sẽ cần không ít thời gian, công sức để có thể sở hữu và giữ gìn những bộ móng tay 'nhìn một lần nhớ cả đời' này.
Kiếm tiền là “sở thích” của hầu hết các tỷ phú, tuy nhiên, những lúc rảnh rỗi hoặc có thời gian để nghỉ ngơi, họ thường thích làm nhiều việc khác nữa. Vậy sở thích phổ biến của phần lớn các tỷ phú trên thế giới là gì?
Ngôi nhà đáng yêu này được tạo thành từ 3 ngôi nhà, và có trị giá được ước tính khoảng hơn 15 tỷ đồng.
Trong bài phỏng vấn mới đây, Trương Quân Ninh bày tỏ, vì công việc hiện tại quá bận nên cô và bạn trai không có thời gian dành cho nhau.
Những thông tin thú vị có liên quan đến show diễn nội y danh giá nhất hành tinh vừa được hé lộ.