90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ

90% người Việt Nam không hiểu bài hát “Bắc kim thang cà lang bí rợ"

 
Bắc kim thang cà lang bí rợ" có thể được coi là câu hát cửa miệng của tất cả chúng ta thời thơ ấu, thế nhưng mấy ai hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó

Trước khi tìm hiểu thế nào là “bắc kim thang, cà lang bí rợ”, tôi xin kể lại một câu chuyện cổ tích mà mình nghe được trong chuyến đi công việc tại Long Xuyên khoảng 5 năm trước.

Người kể câu chuyện này là một cụ bà khoảng gần 80 tuổi, tụ tập cháu chắt lại rồi vừa ngồi bỏm bẻm nhai trầu vừa kể chuyện. Chắc hẳn rằng nghe xong mọi người sẽ hiểu thêm về việc mà chúng ta đang bàn tới ở đây.
 
 
Chuyện kể như sau:
 
“Ngày xửa ngày xưa, ở một làng quê nọ, có hai người bạn làm nghề buôn bán cùng nhau. Một người đi soi đèn bắt ếch về đêm, còn anh kia thì chuyên đi bán dầu thắp đèn vào rạng sáng.
 
Nhà họ dựng trên một cù lao nhỏ ven sông, tách biệt với làng xóm, muốn đi vào chợ làng phải đi ngang một cây cầu khỉ vắt vẻo. Do hoàn cảnh đơn chiếc, nên hai anh cũng thân thiết với nhau.
 
Có lần vì mẹ già của anh bán ếch bệnh mà không có tiền chạy chữa nên qua đời, anh bán dầu liền bỏ tiền ra giúp đỡ ma chay mà không hề tính toán, vì thế mà anh bắt ếch càng quý trọng tình bạn của anh bán dầu.
 
Một đêm nọ, trong lúc đi làm việc, anh bắt ếch nghe tiếng kêu thảm thiết phát ra từ một cái bẫy trên đồng. Tính tò mò, anh lại mở ra coi thì phát hiện ra hai con chim le le và bìm bịp nằm trong bẫy, do chúng giành ăn với nhau mới bất cẩn rơi vào bẫy của con người.
 
Hai con chim ra sức năn nỉ anh bắt ếch mở bẫy tha cho mình, rồi hứa sẽ đền ơn báo đáp. Vốn là người có tính nhân từ, anh bắt ếch cũng xuôi lòng rồi giải thoát cho chúng.
 
Con Le Le
 
Vài ngày sau, hai con chim cùng bay đến nhà anh bắt ếch để cảnh báo cho anh biết tai ương sắp đến. Chúng nghe được hai con ma da ở sông bàn với nhau rằng sẽ kéo chân anh bán dầu và anh bắt ếch, cho hai anh chết, thế mạng cho chúng để chúng được đầu thai.
 
Vì hai con ma này chết đã lâu, nếu trong 7 ngày không bắt được người thay thế sẽ bị hồn phách tứ tán, không được đầu thai nữa. Thêm vào đó, ma da cũng chỉ có thể bắt hai anh khi trời vừa rạng sáng, lúc anh bán dầu ra chợ và lúc anh bắt ếch về nhà, bởi vì khi mặt trời lên thì chúng không còn ma phép.
 
Ban đầu anh bắt ếch đem cớ sự nói anh cho bán dầu nghe, khuyên anh nên ở nhà, nghỉ bán một tuần lễ, nhưng anh bán dầu lại không tin, cho rằng đấy là mê tín vớ vẩn, trên đời không có ma, quỷ.
 
Theo lời le le và bìm bịp, anh bắt ếch viện cớ đến ngày cúng mẹ, gọi anh bán dầu qua nhà tiệc tùng ăn nhậu, chuốc cho anh say mèm đến mức sáng hôm sau không ra chợ bán được. Ngày kia lại lấy cớ sang nhà cảm ơn anh bán dầu đã giúp đỡ, lại bày tiệc ăn uống no say, trì hoãn việc đi ngang cây cầu kia.
Con bìm bịp
 
Hôm ấy là ngày cuối cùng của thời hạn 7 ngày ma da bắt hồn, do say xỉn nhiều ngày liền nên anh bắt ếch ngủ quên. Anh bán dầu sực tỉnh vào sáng sớm, nhận ra mình đã bỏ buôn bán mấy ngày liền bèn nhanh chóng quẩy hàng ra chợ.
 
Do bước vội vàng qua cầu khỉ cheo leo, lại bị bọn ma da biến phép cho cầu trơn trượt nên sẩy chân rơi xuống nước mà chết. Anh bắt ếch vì tiếc thương bạn nhưng do còn sợ bọn ma da nên phải đợi hết một ngày sau mới dám vớt xác bạn lên mà làm ma chay.
 
Thấy ân nhân của mình đau lòng, le le và bìm bịp cũng bay đến, cất tiếng kêu thảm thiết như tiếng kèn trống đám ma để tiễn biệt một người chết oan.”
 
Chú bán dầu, qua cầu mà té. Đọc hết truyện cổ tích này thì có lẽ mọi người đều sáng tỏ vì sao trong bài đồng dao “Bắc kim thang” có 4 câu cuối là:
 
Chú bán ếch, ở lại làm chi.
 
Con le le đánh trống thổi kèn,
 
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
 
Cây cầu khỉ
 
Thực chất là để diễn tả lại câu chuyện cổ tích đề cao tình bạn và tính chất cứu vật vật trả ơn của người xưa.
 
Thế nên vấn đề còn lại nằm ở hai câu:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột.
 
Ở câu đầu tiên, “cà, lang, bí rợ” là để chỉ cho 3 loại củ, quả có cùng một đặc tính là thuộc họ dây leo, trái cà, khoai lang và bí rợ. Đặc biệt với từ bí rợ, là một từ thuần chất của miền Nam, cũng đã nói lên xuất xứ của bài đồng dao này là từ miền Tây Nam bộ.
 
Nói đến “bắc kim thang” thì phải hiểu hơi “hàn lâm” một chút, là từ kim thang ở đây hiểu cho đúng phải là cái thang hình chữ KIM -金- tức là hình tam giác cân. Từ “kim tự tháp” cũng là bắt nguồn từ chữ “kim” này mà có, do chỉ hình dạng cái tháp của người Ai Cập cổ là hình tam giác cân.
 
Còn cái “kim thang” của con nít ngày xưa là do người lớn dùng hai thanh tre dài, bắt chéo vào nhau tạo thành một hình tam giác cân rồi cắm trên mặt đất, cách vài mét lại đặt một cái như vậy, tạo thành một hàng dài. Bản thân của cái kim thang này trở thành một cái cột (do không có cây cột dựng đứng giữa nên hai thanh tre chéo vào trở thành cột luôn). Những cái kim thang được nối vào nhau bởi cái “vì kèo” là những thanh tre chạy dọc theo giàn, cứ như thế tạo thành một giàn cốt là để cho cà, lang, bí rợ leo lên mà sinh sôi, phát triển.
 
Vậy “cột qua kèo, kèo qua cột” là chỉ mối quan hệ gắn bó vào nhau của hai vật thể. Cả câu “bắc kim thang, cà lang bí rợ, cột qua kèo, là kèo qua cột” cốt để miêu tả mối quan hệ keo sơn, quấn quít, gắn bó vào nhau của anh bán dầu và anh bán ếch ở bốn câu sau.
 
Cả bài đồng dao này được viết lại dựa trên câu chuyện cổ tích kia, nên cách lý giải cũng vì thế mà nên hiểu cho đúng. Tuy nhiên trải qua thời gian dài, người lớn không còn kiên nhẫn để giải thích cho con trẻ hiểu về truyện cổ tích kia, thế nên bài đồng dao “bắc kim thang” cứ thế mà lưu truyền, gây ra sự hoang mang, khó hiểu cho người nghe.
 
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều lời bàn, tranh cãi xung quanh việc lý giải ý nghĩa cho bài đồng dao này. Điển hình là ông Nguyễn Hữu Hiệp ở An Giang đã phát biểu trong hội thảo khoa học tại trường Đại học Cần Thơ năm 2003, rằng hiểu cho đúng thì bài đồng dao này phải được hát là:
 
Bắt kim than, cà lang bí rợ
 
Cột quai chèo, chèo qua chèo lại,
 
Bắt ngựa ô, chạy vô vườn mít,
 
Hái lá mít, chùi đít ngựa ô.
 
Tuy nhiên cách giải thích này lại khập khiễng và vô cùng tối nghĩa, khó hiểu.
 
Vậy nên tôi mới mạn phép truy tìm nguồn gốc, đọc và thẩm định rồi giải thích để mọi người hiểu hơn về bài đồng dao này. Nếu mọi người thấy cách lý giải này là hợp lý thì nhớ đặng mà con cháu có hỏi, thì ta biết trả lời rằng vì sao trẻ con hay hát:
 
Bắc kim thang, cà lang bí rợ,
 
Cột qua kèo, là kèo qua cột…
 
Theo Đất Việt

  • Air 360
Pose.com.vn
Ý kiến bạn đọc

BÀI LIÊN QUAN

Đây là nơi tập hợp của các ứng viên tiềm năng và có thể sẽ là biện pháp chống "ế" hoàn hảo cho các cô gái Nhật Bản đã tuổi "băm" mà vẫn chưa chồng.
Chỉ vài bước đơn giản, bạn sẽ có ngay những bông hồng không đụng hàng để trưng hoặc làm quà tặng vô cùng độc đáo
Một tiệm bánh có thể làm ra khá nhiều loại bánh kem xinh yêu độc lạ, nhưng có một loại bánh kem khiến bạn phải rất cân nhắc trước khi ăn. Tuy vậy, loại bánh này lại có lượt order nhiều nhất
Cư dân mạng thế giới hiện đang rất "đau đầu", không biết liệu chiếc giày mang màu sắc thật sự là gì?
Những hình ảnh này được chủ nhân của chú mèo, một gia đình người Nhật chia sẻ và khiến người xem cảm thấy vô cùng xúc động.
Có những ý tưởng khá điên rồ nhưng cực độc đáo từ những chiếc bra xinh xắn
Họ đam mê với hình thể giống hệt búp bê của mình.
Hãy thử "Xi măng hóa" các vật dụng quanh mình, bạn sẽ bất ngờ vì ý tưởng điên rồ nhưng không kém phần độc đáo này.
Hình ảnh này khiến rất nhiều cư dân mạng cảm kích và lấy làm nể phục.
Con gái Diễm My có nhiều nét giống bố hơn mẹ. Cô đang học ở Mỹ, thông thạo nhiều ngoại ngữ và giỏi nấu ăn.
Có những xu hướng làm đẹp mà độ kỳ quặc của chúng thì ai nhìn cũng xin “ngả mũ” và dĩ nhiên không phải cô nàng nào cũng dám thử.
Với quá nhiều công dụng tuyệt vời, Baking soda là sản phẩm xứng đáng có mặt trong từng gia đình
Cùng chiêm ngưỡng những màn hóa trang mang nhiều màu sắc rùng rợn nhưng cực kỳ thú vị của Milosevic - chuyên gia hóa trang đến từ Serbia
Không khó để bắt gặp cảnh người Hàn Quốc ăn uống rất sỗ sàng, mất hình tượng, có khi còn tạo ra âm thanh kì lạ khó hiểu, nhưng khi biết ra được ý nghĩa trong văn hóa ăn uống thú vị này thì thế giới lại càng thêm yêu xứ sở kim chi nhiều hơn.
Hẳn thế hệ 8x ai ai cũng đã từng có một thời phát cuồng với những game cực vui nhộn và thú vị của điện tử băng

BÀI ĐỌC NHIỀU

BÀI VIẾT MỚI

Với châm ngôn "yêu là không thị phi", quyết định chia tay của Hồ Quang Hiếu và Bảo Anh khiến nhiều người hâm mộ ít nhiều tiếc nuối.
Sau 3 năm yêu nhau, cặp đôi Tùng Nhân và cô gái người gốc Lào NiLack Siladuangchay đã chính thức về chung một nhà sau màn cầu hôn bất ngờ siêu ngọt ngào và lãng mạn, được ghi lại qua từng thước phim tuyệt đẹp.
Những câu chuyện muôn thuở về trai xinh gái đẹp luôn có một sức hút to lớn với cộng đồng mạng. Mới đây, chia sẻ của một cô gái khi đi xem phim đã gặp "soái ca sơ mi trắng" ngoài đời thực, đã nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng mạng.
Mặc nhiều ý kiến tranh cãi, cặp đôi Luhan - Quan Hiểu Đồng vẫn tận hưởng cuộc sống hạnh phúc trong tình yêu.
Cô gái này đã nêu ra 1001 lý do khiến mình không thích nấu ăn - điều vốn được xem là thước đo của sự đảm đang, hình mẫu vợ hiền hay dâu thảo trong mắt của nhiều gia đình.
Được mệnh danh là nàng búp bê Barbie sống hoàn hảo nhất của làng thời trang, cuối cùng Claudia Schiffer cũng sở hữu cho mình một nàng búp bê y hệt mình
Từ trước đến nay, những hình ảnh cũng như thông tin về ông xã đều được Vy Oanh giữ bí mật. Đây là lần hiếm hoi “chồng đại gia” của cô xuất hiện trước công chúng.
Nàng thơ Trúc Diễm đón gió mùa thu nhẹ nhàng cùng những bộ cánh mang sắc trắng đen tối giản với chất liệu lụa mềm rũ, bay bổng
Liệu các SamFan có bị vỡ mộng như nhiều lần trước, hay đây sẽ là nước đi thật sự về tương lai chắc chắn của smartphone uốn dẻo?
Cô nàng chân dài của SNSD đang tập trung tìm ngôi nhà mới cho bản thân sau khi chính thức rời SM.
Cặp đôi "phim giả tình thật" của Hollywood đã chính thức về chung một nhà, sau hôn lễ được tổ chức bí mật.
Từ khóa #balancetonporc, hoặc "hãy tố giác con heo bạn gặp phải”, mới xuất hiện hôm Chủ nhật đã nhanh chóng thu hút hàng nghìn phụ nữ Pháp lên mạng chia sẻ những câu chuyện bị quấy rối tình dục tại chỗ làm việc.
Siêu mẫu Minh Tú trong trang phục thanh lịch nhưng không kém phần gợi cảm, tự tin phỏng vấn dàn sao "Thor: Ragnarok" trong sự kiện ra mắt phim.
Sau 2 năm vắng bóng khỏi showbiz Hàn thì có vẻ như đã đến lúc để các chàng trai “Siêu Nhí” lấy lại phong độ của mình.
“Chúng ta không có nợ và khoảng cách giữa chúng ta không xa nhưng thật ra chẳng bao giờ gần được nữa“, dòng chia sẻ của Hồ Quang Hiếu khẳng định đã chia tay với Bảo Anh.